Reden genoeg om salafisten in de gaten te houden

ANP-27846772-1200x800

Overal in Europa groeit het salafisme. Dat is verontrustend, omdat deze stroming de rechtsstaat afwijst en democratie vergelijkt met een soort ‘afgodendienst’. Geen wonder dat politici zich afvragen hoe de liberale democratie kan worden beschermd tegen het salafisme. Die zoektocht heeft helaas nog weinig opgeleverd.

De aanhangers van het salafisme willen terugkeren naar de zevende eeuw, toen de profeet Mohammed zijn geloof begon te prediken. De profeet keerde zich tegen sociale ongelijkheid en ontmoedigde hiërarchie. Maar na het verscheiden van de profeet ontstond er wel degelijk een hiërarchie in de islam. De islamitische heersers, kaliefen, groeiden uit tot machtige heersers die hun rijken met straffe hand bestuurden.

Vroege islam

In de dertiende eeuw verkondigde de islamitische theoloog Ibn Taymiyyah (1263-1328) dat de ontstane hiërarchie in de islamitische wereld in strijd was met de vroege islam. Het salafisme dat later ontstond, is diepgaand beïnvloed door zijn ideeën. Toen in de zeventiende eeuw de eerste Saudische staat in Arabië werd gesticht, paste de theoloog Mohammed ibn Abdul-Wahhab de leer van Ibn Taymiyyah toe.

Foto www.marcobakker.comAfshin Ellian: ‘Bestrijd salafisme, de sekte die alle moslims voor zich wil winnen’
Lees verder >

Het wahabisme werd staatsgodsdienst in Saudi-Arabië en vertoont grote overeenkomsten met het salafisme dat twee eeuwen later in Egypte ontstond en eveneens doordrenkt was van de leer van Ibn Taymiyyah.

Inperking

In het Westen groeit het salafisme. Veel Syriëgangers zijn in contact geweest met het salafistische gedachtegoed. Democratie is kwetsbaar en kan zich niet veroorloven om coulant te zijn tegenover bewegingen die intolerantie prediken. Op het salafisme lijkt het Westen echter om een aantal redenen nauwelijks greep te hebben.

In de eerste plaats impliceert een inperking van de invloed van het salafisme een aantasting van de godsdienstvrijheid. Het verbaast dan ook niet dat rechtgeaarde liberalen zich daartegen verzetten. Voor godsdienstvrijheid is immers eeuwenlang gestreden en dat moet niet zomaar overboord worden gezet nu het salafisme voor uitdagingen zorgt. Sommigen zeggen zelfs dat het salafisme zal winnen als wij hun organisaties verbieden.

Vreedzaam

Ten tweede hebben sommige politieke partijen electoraal belang bij het paaien van islamitische groepen. In Molenbeek ontstond zo een mentaliteit die de ogen sloot voor intolerantie, zolang de socialisten op het ­pluche konden blijven zitten.

Gerry van der ListGerry van der List: ‘De zorg om fundamentalistische islam is terecht, maar een verbod gaat te ver’
Lees verder >

Ten derde blijkt dat bijna alle jihadisten salafisten zijn, maar niet alle salafisten jihadisten. Er zijn salafisten die willen terugkeren naar de zuivere islam, maar daarvoor absoluut geen geweld willen inzetten, noch de democratie om zeep willen brengen. Vreedzame salafisten moeten niet over één kam worden geschoren met jihadisten, en salafistische organisaties kunnen dus niet worden verboden.

Effectiever

Er is echter voldoende reden om salafistische organisaties op zijn minst kritisch te blijven volgen. Slechts een klein deel van de Europese moslims is salafistisch, maar hun aantal groeit en salafistische preken hebben aantrekkingskracht op jonge moslims. Salafisme blijft onmiskenbaar een belangrijke voedingsbodem voor moslimterreur.

Onderscheid tussen salafisme en islam zou de terrorismebestrijding effectiever kunnen maken en tegelijkertijd voorkomen dat alle moslims in een kwaad daglicht worden gesteld. Moslims die niets te maken hebben met salafisme, hebben dan immers minder te vrezen.

Sommige arabisten menen dat het Westen zich vooral moet richten op de vreedzame salafisten, zodat deze groepering sterker wordt en zelf kan afrekenen met jihadisten. Deze redenering bevreemdt, schreef Trouw-journalist Ghassan Dahhan onlangs. Niemand stelde in de jaren tachtig immers voor om de IRA (de vuist van het Ierse nationalisme) te verslaan door Sinn Féin (de mond) te versterken.

Onderdrukking

Sommige experts menen ook dat jihadisten kunnen worden verslagen door onrecht, armoede en onderdrukking aan te pakken. Het lijkt hun beter om salafisten niet zo hard aan te pakken, maar wel de rechtsstaat te versterken en in de economie te investeren.

Het probleem is echter dat salafisten niet zozeer strijden tegen onderdrukking, maar juist voor een andere vorm van onderdrukking. Hoe kan het verkrachten en doden van honderden Yezidi-vrouwen – zoals is gebeurd door IS – trouwens een reactie zijn op onrecht? Het Westen heeft alle reden om salafisten in de gaten te houden.

Arend Jan Boekestijn