Kuyper had het niet op Joden

Verslag in het ND over de lezing van Bart Wallet tijdens de studiedag over Luther en de Joden

Abraham_Kuyper_1905_(1)

Niet alleen Maarten Luther, ook Abraham Kuyper heeft antisemitische uitspraken gedaan. Volgelingen van Kuyper vonden dat de Joden hun ellende ook aan zichzelf te wijten hadden.

Amsterdam

De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) neemt afstand van de Jodenhaat van Maarten Luther, maar daarmee blijkt het laatste woord over protestanten en het antisemitisme niet gezegd. Het religieuze antisemitisme heeft ook diepe sporen getrokken in het Nederlandse calvinisme, zei historicus Bart Wallet op een studiemiddag over ‘Luther en de Joden’. Wallet verwees naar Gisbertus Voetius, de grootste gereformeerde theoloog van de Gouden Eeuw, en naar Abraham Kuyper, de grootste gereformeerde theoloog van de negentiende eeuw, stichter van de Vrije Universiteit, grondlegger van het neocalvinisme. Grote mannen wankelen als ze op antisemitisme worden doorgelicht.

Anders dan anderen

Het is niet moeilijk om uit het oeuvre van Abraham Kuyper een bloemlezing samen te stellen met twijfelachtige uitlatingen over Joden en het Jodendom. In 1875 schreef Kuyper in De Standaard, een krant die onder gereformeerden veel gelezen werd, over het grote aantal Joden dat kandidaat stond voor de Tweede Kamer. ‘Of de Conservatieven dan wel de Liberalen het orgel trapten, maakte geen verschil. Zonder een Jood onder de candidaten, dorst men geen biljet bij de kiezers rondzenden.’

Kuyper had moeite met Joodse kandidaten voor de Tweede Kamer, omdat ze niet de Nederlandse maar de Joodse belangen zouden verdedigen. Anders dan de hugenoten en andere geloofsvluchtelingen waren ze immers nooit geïntegreerd. Volgens Kuyper vormden ze een eigen natie, ze waren anders dan anderen, vaak beter dan anderen. Joden blonken uit als journalist, advocaat en handelaar, in Nederland en in heel Europa. Ze vormden een ‘oppermachtige, nauw aaneengesloten Europese côterie’ met een ‘ongelooflijken, ver reikenden, alomvattenden invloed’. Hoewel er in heel Europa slechts één miljoen Joden zouden zijn, was hun macht nog groter dan die van de Rooms-Katholieke Kerk. Over heel Europa spanden ze hun net, vond Kuyper.

Kuypers houding jegens het Jodendom staat niet los van zijn strijd voor het bijzonder lager onderwijs, dat destijds nog niet gesubsidieerd was. In 1878 kwam de liberale minister Kappeyne van de Coppello met een wet die het lager onderwijs nog duurder maakte. Om te voorkomen dat de wet van kracht werd, organiseerde Kuyper een landelijke petitie, het volkspetitionnement van 1878, zonder resultaat, want de wet werd door de koning ondertekend. In de liberale pers werd Kuyper met pek en veren ingesmeerd.

Lees verder: Kuyper_20had_20het_20niet_20op_20Joden

Bron: Nederlands Dagblad