Brandstof voor oneindige wraak

Zonder grote aantallen jongemannen valt er geen oorlog te voeren. In Europa hebben we geen gezinnen meer met vier, vijf jongemannen, van wie er tenminste eentje kan sneuvelen. Dat wil niet zeggen dat jongemannen hun agressie hebben verloren; geef hun een doel (zoals eer) en ze gaan elkaar op straat of in een stadion te lijf.

Leon de Winter

Leon de Winter
Foto: Johannes Dalhuijsen

In 1950 had Syrië 3,5 miljoen inwoners; in 2011, toen de opstanden tegen president Assad en zijn clans losbraken, waren dat er 22 miljoen. Tot in de jaren tachtig van de vorige eeuw kreeg de gemiddelde Syrische vrouw zeven kinderen. Dat was al sinds mensenheugenis zo. Maar door verbeterde hygiëne daalde de zuigelingen- en kindersterfte, terwijl het aantal geboortes constant bleef. Het aantal geboortes per vrouw begon pas vanaf 1995 serieus te dalen, en bevindt zich nu iets boven drie kinderen per vrouw.

De opstandelingen van 2011 waren de zonen van een gigantische bevolkingsexplosie. Zo’n bevolkingsexplosie vond in alle Arabische werelden plaats. Het betrof in alle gevallen religieus-conservatieve samenlevingen waarin kindersterfte tot de feiten van alledag behoorden en het onzekere bestaan door een volstrekt onkenbare god werd bestierd die elke dag tientallen keren werd aangeroepen met het fatalistische „insjallah”, als god het wil. God wilde kinderen, maar geen vrije burgerlijke samenleving.

En het is ook nog maar de vraag of de meerderheid van de Arabieren zoveel vrijheid als in het westen kon verdragen. Er zijn niet zo gek veel verkiezingen gehouden naar westers model, dus vrij en controleerbaar, maar die in Egypte en in Gaza springen in het oog: in beide gevallen werd de voorkeur gegeven aan islamitisch-fascistische partijen, en in beide gevallen maakten Egyptenaren en Gazanen duidelijk wat ze wilden, en dat was een uiterst conservatieve samenleving rondom de sjaria.

Gaza is onder leiding van de islamofascisten van Hamas continu in staat van oorlog met Israël, en in Egypte heeft een militaire coup een einde gemaakt aan de islamofascisten van de Moslimbroeders. In beide gevallen samenlevingen zonder moderne burgerlijke vrijheden, volstrekt gecorrumpeerd, op een rijke bovenlaag na straatarm, doordrongen van achterhaalde islamitische waarden en normen, vol miljoenen verongelijkte jongemannen die verstoken zijn van geld, seks, sensatie. Geef hun een wapen, een vaandel en een vijand, en ze vechten zich dood.

De Syrische burgeroorlog komt niet uit de lucht vallen, net zo min als Al Qaeda en IS. De essentie van die fenomenen is de martelende frustratie van een fatale lijst met niet-gerealiseerde ambities van een grote beschaving, een lijst die sinds de zeventiende eeuw aan het groeien is en eindeloos lang is geworden. Zelfs de huidige Syrische staat was een westerse uitvinding, de suprematie van de westerse culturen en mogendheden onderstrepend.

Syrië heeft nooit anders dan als tirannie kunnen existeren omdat de burgerzin nooit belangrijker kon worden dan de zin voor de eigen sektarische of religieuze groep. Gelijkheid voor de wet was in de tribale werkelijkheid een papieren frase. Daarbij kwam ook nog dat de heersende stammen tot een vervolgde minderheid behoorden die zich niet het verlies van de staatsmacht konden veroorloven; het alternatief was de eigen ondergang. De Assads doodden hun tegenstanders voordat ze zelf, en hun clans, door die tegenstanders werden gedood. Je kunt als Arabische tiran alleen overleven met een gezonde dosis paranoia.

Syrië bestaat niet meer, ook niet als vehikel voor een tirannieke coalitie van verschillende sektes en stammen. Steden liggen in puin, de infrastructuur is verwoest, en de menselijke ellende is onbeschrijflijk.

In dat vacuüm sloeg IS toe. De geloofsfreaks lieten de wereld zien hoe de reëel bestaande islam oogde, en dat was shockerend: de sjariastaat is de toegepaste vorm van religieuze collectieve psychosen die op de ruïnes van het Ottomaanse Rijk, en vervolgens die van de Arabische tirannieën, zijn opgebloeid.

Alles hangt met alles samen in die werelden: de traditie van de islam, die de heerschappij van één uitverkoren man oplegt (en daarmee de basis legt voor autoritaire samenlevingen), de familieclan, educatie, seksualiteit, corruptie, machismo – in die jungle van sociale en religieuze regels en gedragsvoorschriften, die elk individu internaliseert, is het zo goed als onmogelijk om uitzicht te krijgen op een leven zonder gebrek, angst, onderdrukking; alleen de naaste is te vertrouwen, de broer, oom, neef, alle anderen vormen de vijand.

De strijd die in Syrië woedt, lijkt in de media met name een strijd tegen IS te zijn, maar dat is onvolledig. De zwaarste strijd – door het regiem, Iran en Rusland – is die tegen alle mogelijke soennitische sekten en familieclans die Damascus bedreigen.

Wraakneming hebben we in onze westerse wereld getaboeïseerd (maar blijft als menselijke kracht in films en romans ongeschonden overeind), maar elders is wraak een diepe persoonlijke en culturele drijfveer. Een half miljoen doden is de brandstof voor oneindige wraak; geen vredesbestand kan aan die behoefte een einde maken.

IS zal binnenkort van de aardbodem worden weggevaagd, maar zolang het land niet wordt opgedeeld, zal Syrië blijven bloeden onder wraak en tegenwraak.

Bron: http://www.telegraaf.nl